W dniu 11 lipca 2026 roku w Domostawie przedstawiciele rady fundacji: Anna Skoczylas i Maciej Zychla oraz prezes zarządu Janusz Panak zapalili znicz pamięci w imieniu Polskiej Fundacji Nauki, Kultury i Sztuki i wzięli udział w obchodach Narodowego Dnia Pamięci o Polakach – Ofiarach Ludobójstwa na Kresach Wschodnich. To skromny gest, ale pełen znaczenia – wyraz hołdu dla Ofiar ludobójstwa na Kresach jest symbolem obowiązku wobec tych, którzy nie doczekali sprawiedliwości za życia, ale których los nie może zostać zapomniany. Naród, który pamięta o swoich ofiarach i bohaterach, zachowuje swoją tożsamość i buduje przyszłość na fundamencie prawdy.
Na samym początku uroczystości, piosenkę 'Wołyń 1943′ odśpiewał Zespół wokalny „Hubal” z Hrubieszowa. Było to tak wzruszające, że niejednej osobie z uczestników popłynęły po policzku łzy. Uroczystość rozpoczęła się Mszą Świętą polową pod Narodowym Pomnikiem „Rzeź Wołyńska”. Mszy przewodniczył biskup Edward Frankowski, a wraz z biskupem mszę odprawiało 18 księży. Następnie dokonano poświęcenia i odsłonięcia Ściany Pamięci. W wydarzeniu uczestniczyły rodziny ofiar, świadkowie historii, przedstawiciele władz państwowych i samorządowych, organizacji kresowych, wojska, duchowieństwa oraz tysiące uczestników z całej Polski, którzy przybyli, aby oddać hołd pomordowanym.
Ściana Pamięci, uroczyście odsłonięta 11 lipca 2026 roku, stanowi integralną część Narodowego Memoriału Ofiar Ludobójstwa na Kresach Wschodnich w Domostawie. Wraz z pomnikiem „Rzeź Wołyńska”, Dzwonem Pamięci „Tadeusz” oraz pozostałymi elementami tworzy jedno z najważniejszych miejsc pamięci narodowej poświęconych Polakom – ofiarom ludobójstwa dokonanego na Kresach Wschodnich II Rzeczypospolitej. Zawiera dokładnie 6070 nazw miejscowości, w których ukraińscy nacjonaliści z OUN-UPA dokonali masowych mordów na ludności polskiej. Początkowo planowano umieszczenie około 4 tysięcy nazw. Po szczegółowej weryfikacji historycznej przeprowadzonej przez dr. Witolda Zycha, listę rozszerzono do ponad 6 tysięcy zakątków kresowych (województwa wołyńskie, lwowskie, stanisławowskie, tarnopolskie, poleskie, a także lubelskie i rzeszowskie). Ściana składa się z 10 potężnych betonowych bloków o wysokości 2 metrów i długości 9,25 metra każdy. Wszystkie miejscowości zostały posegregowane według klucza geograficzno-administracyjnego. Stalowe, nierdzewne tablice z wyciętymi laserowo nazwami spacyfikowanych i wymordowanych wsi oraz kolonii są nocą podświetlane na czerwono, co ma potęgować symboliczny i martyrologiczny charakter tego miejsca. Ta monumentalna konstrukcja stanowi kluczową część Memoriału Ofiar Ludobójstwa na Kresach Wschodnich.
Po odsłonięciu Ściany Pamięci posadzono „Dąb Pamięci”.
Po zakończeniu oficjalnych uroczystości, a przed wystąpieniami i przemówieniami dziesiątki delegacji złożyło wieńce i zapaliło znicze pod pomnikiem „Rzeź Wołyńska”. My także, jako przedstawiciele Polskiej Fundacji Nauki, Kultury i Sztuki zapaliliśmy Znicz Pamięci od fundacji.
Z Łodzi na uroczystości przyjechała z nami Pani Irena Tyszecka. Dziecko Wołynia, prawdziwy świadek historii ludobójstwa na Wołyniu. Pisarka, autorka monumentalnej książki „Skąd my jesteśmy? Cywilizacyjne korzenie Kresów południowo-wschodnich”
Irena Tyszecka-Eliaszewicz – świadek historii, autorka publikacji poświęconych dziedzictwu Kresów Południowo-Wschodnich. Urodziła się 25 marca 1938 roku w Usiczach na Wołyniu, w rodzinie od pokoleń związanej z tą ziemią. Dzieciństwo przypadło na dramatyczny okres II wojny światowej i wydarzeń na Wołyniu, których była świadkiem. Od wielu lat angażuje się w zachowanie pamięci o historii polskich Kresów, uczestnicząc w spotkaniach kresowych i dzieląc się świadectwem losów mieszkańców Wołynia.
Jest autorką książki Skąd my jesteśmy? Cywilizacyjne korzenie Kresów południowo-wschodnich (Warszawa 2025), obszernego opracowania poświęconego historii, kulturze i dziedzictwu cywilizacyjnemu Kresów. Publikacja ukazała się nakładem autorki i liczy 760 stron.
Swoją działalność traktuje jako misję zachowania pamięci o przeszłości oraz przekazywania kolejnym pokoleniom wiedzy o wielowiekowym dorobku kulturowym ziem kresowych.
Dane bibliograficzne
- Tytuł: Skąd my jesteśmy? Cywilizacyjne korzenie Kresów południowo-wschodnich
- Autor: Irena Tyszecka-Eliaszewicz
- Rok wydania: 2025
- Miejsce wydania: Warszawa
- Wydawca: wydano nakładem autorki
- Liczba stron: 760
- Format: 25 cm
- Oprawa: twarda
- ISBN: 978-83-968081-0-3
- Bibliografia: s. 753–757
- Zawartość ilustracyjna: faksymilia, fotografie, ilustracje, mapy i portrety.
Tematyka książki
Według opisu bibliograficznego publikacja ma charakter popularnonaukowy i dotyczy:
- cywilizacyjnych korzeni Kresów południowo-wschodnich,
- historii i rozwoju cywilizacji,
- dziejów ziem wschodnich dawnej Rzeczypospolitej,
- przemian historycznych od starożytności do czasów współczesnych.
Zakres chronologiczny obejmuje okres od około 3600 r. p.n.e. do 2024 r.
Pomnik „Rzeź Wołyńska” w Domostawie to jedno z ostatnich i najbardziej dramatycznych dzieł w dorobku Andrzeja Pityńskiego (1947–2020), jednego z najwybitniejszych polskich rzeźbiarzy-monumentalistów, twórcy m.in. słynnego Pomnika Katyńskiego w Jersey City w USA.
Symbolika Dzwonu Pamięci „Tadeusz” jest głęboka. W tradycji polskiej dzwon nie tylko zwołuje ludzi na modlitwę, ale także ogłasza wydarzenia ważne dla całej wspólnoty i oddaje cześć zmarłym. W Domostawie jego głos ma rozbrzmiewać podczas uroczystości patriotycznych i religijnych jako wezwanie do zachowania pamięci o ofiarach ludobójstwa na Kresach Wschodnich. Twórcy Memoriału podkreślają, że ma on przypominać kolejnym pokoleniom o obowiązku pielęgnowania prawdy historycznej oraz szacunku dla tych, którzy zginęli tylko dlatego, że byli Polakami.
Ściana Pamięci ma wymiar nie tylko historyczny, ale również symboliczny. Tysiące nazw miejscowości przypominają, że za każdą z nich kryją się ludzkie losy – rodziny, parafie, szkoły i całe społeczności, które zostały zniszczone. Jest ona miejscem refleksji nad tragiczną historią Kresów oraz przestrogą dla przyszłych pokoleń, że prawda historyczna i pamięć o ofiarach są fundamentem odpowiedzialności za przyszłość.
Gazeta Wyborcza o pomniku w Domostawie
W trakcie przygotowywania tego artykułu natrafiliśmy na tekst z regionalnego rzeszowskiego wydania G. Wyborczej z 30.06.2024. Artykuł ten już w tytule i we wstępie podjudza i dyskredytuje. Dla autorki Agaty Kulczyckiej pomnik Mistrza Pityńskiego wiąże się wyłącznie z negatywami: Drastyczny pomnik; nie chciały miasta, stanął we wsi; Dlaczego go sobie nie postawili?; Dlaczego postawili to nam w Domostawie. Nie ma tu nic z refleksji nad narodową tragedią jaką jest ludobójstwo, pochwały dla organizatorów tej inicjatywy czy refleksji nad tym , że my dopiero zaczynamy upominać się o naszych kresowian. Ta gazeta potrafi emanować wyłącznie złem na temat naszego narodu. Dobrze, że odgrywa już tylko marginalną rolę.
Nasze relacje z Domostawy z poprzednich lat:
Wieś Domostawa w gminie Jarocin i pomnik Andrzeja Pityńskiego „Rzeź Wołyńska”. Wmurowanie Aktu Erekcyjnego w dniu 10.07.2022
Odsłonięcie pomnika „Rzeź Wołyńska” Andrzeja Pityńskiego i „Znicz Pamięci” od naszej fundacji
Odznaczeniem „Patriota Polski” w dniu 14 lipca 2024 roku uhonorowaliśmy Pana Zbigniewa Walczaka
Poświęcenie „Dzwonu Pamięci” przy pomniku „Rzeź Wołyńska” Andrzeja Pityńskiego w Domostawie 2025
Położenie:
Kompleks usytuowany jest w województwie podkarpackim (powiat niżański, gmina Jarocin), bezpośrednio przy trasie ekspresowej S19 (Via Carpatia), obok Miejsca Obsługi Podróżnych (MOP) Bukowa II.
Anna Skoczylas i Janusz Panak
Domostawa, 11 lipca 2026
